Onderzoek de natuur

Ontdekkaart Terra Incognita

Pedagoog Kees Both heeft het vaak over 'ontdekkend leren'. Streef naar een 'onderzoekende houding' van kinderen. Ga met kids naar buiten, observeer ze goed, en je ziet het gebeuren. Kinderen zijn kleine ontdekkingsreizigers. Na enig uitrazen staan ze open om goed te kijken, te luisteren, te proeven, te ruiken en te onderzoeken. 


Stimuleer je kinderen om net als de grote natuuronderzoekers vroeger, onderzoek te doen, vragen te stellen, zelf achter het antwoord te komen. Redmond O' Hanlon, is veel op reis geweest in het voetspoor van zijn favoriete natuuronderzoekers. Op TV heette dat O' Hanlon's helden. Redmonds helden, zijn ook mijn helden. Die van jou ook? Of die van je kinderen? Bestel Terra Incognita voor 2 euro per stuk. Bij 10 of meer stuks voor 1 euro 50 per stuk, ex. verzendkosten. Leuk voor in de meivakantie!

www.ontdekkaart.blogspot.com


Volg deze site, de komende dagen meer over wat we van Darwin, Linneaus, Maria Merian (rupsenonderzoekster) en huidig bioloog Gerrit Jan de Bruyn kunnen leren

Kikkervisjes grootbrengen

Kikkers zijn bijzondere dieren. Ze worden geboren in het water, veranderen dan van kikkervis in kikker en gaan meest op het land leven (ze hebben wel vochtige plekken nodig). Op veel groepen in onderwijs of kinderopvang wordt geprobeerd om kikkervisjes te houden in een aquarium. Reuze educatief, maar het gaat te vaak mis. Vandaar deze tips! Veel plezier ermee!




Volgens de praktijk van de faunawet mag je alleen kikkerdril verzamelen, en deze opkweken tot kikkers. Dus geen kikkervisjes. Je bent verplicht ze terug te zetten op de plek waar je ze hebt verzameld. Veel meer informatie over het opkweken van kikkervisjes, voedsel en zo, vind je op de site van waterwereld. Paddenvisjes (de dril zit in strengen in plaats van in klompjes bij elkaar) mag je niet houden.

* Je hebt een glazen of kunststof bak nodig om de kikkervisjes in te houden.

* Zoek naar kikkerdril. Neem een beetje van de kikkerdril mee in een emmer. Neem het water uit dezelfde sloot mee om in bak te doen. 20 eitjes zijn echt genoeg. Neem wat drijvende waterplanten mee, en doe die ook in de bak.

Tip: neem  een paar kinderen mee als je de kikkerdril gaat verzamelen.

* Doe onder in de bak steentjes. Vul hem met slootwater. Doe er ook waterplanten bij.

* Zet de bak met kikkervisjes het liefst buiten, of op een koele plek binnen. Kamertemperatuur is eigenlijk te warm voor kikkervisjes.

* Gebruik slootwater en ververs het af en toe. Je hoeft de kikkervisjes dan niet zoveel eten te geven. Als ze groter worden hebben ze meer voedsel nodig. Schijfjes komkommer of stukjes tomaat vinden ze lekker. Als ze bijna kikkers zijn, eten ze vliegjes. Je kunt fruitvliegjes kweken. Maar die vliegen dan wel door je hele keuken. Beter is het ze op tijd vrij te laten.

* Op een zeker moment krijgen de kikkervisjes achterpootjes. De visjes veranderen dan langzaam in kikkertjes. Dan groeien ook voorpootjes. Het zijn dan kikkertjes met een staart. Zet ze snel terug in de sloot waar je ze gevangen hebt. Veel leerkrachten kennen het trauma van 12 dode kikkertjes op een maandagochtend. Ze waren te laat met de kikkertjes terugzetten.

Kikkers en padden zijn beschermd. Voor educatieve doelen is het toegestaan om kikker- en paddenvisjes te houden.


Deze tip komt uit het boekje: "Naar Buiten in het voorjaar". Hier vind je allerlei praktische tips om bijvoorbeeld kleine beestjes naar je tuin te lokken, om rupsen succesvol om te toveren tot vlinders, om op een zonnige dag zonder regen toch een regenboog te maken enzovoorts. De activiteiten zijn geschikt voor begeleiders van kinderen van 4 tot 9 jaar.


Als pdf kost deze 7 euro 50, in print 15 euro incl. verzendkosten. Bestellen? Stuur mij een mail. U krijgt de factuur per mail of per post thuisgestuurd.


Een lespakket alleen over kikkers en kikkervisjes houden vind je bij het RAVON

Met de sporometer vind je alle diersporen

Wil je kinderen iets laten zoeken, dan helpt het om ze iets in handen te geven. Het ding op de foto lijkt misschien op een wichelroede. Maar het is een 'sporometer'. Met de sporometer in de hand vind je alle diersporen, van slakkenhuizen, hertenkeutels, molshopen tot muizenholen. En heb je genoeg van het gespeur, kun je hem altijd nog ombouwen tot katapult.


Je kunt sporometers overal vinden. Maak hem van dode takken op de grond. Breek er een stuk af, schaaf hem desgewenst een beetje bij of haal de schors er af en maak hem glad. Succes gegarandeerd (als je ook je ogen maar gebruikt).

Spelen en leren over de natuur

De kinderen kijken naar hoe een slak glijdt op z’n voet. Hoe een worm zich uitrekt en dan z’n achterlijf naar voren haalt. Hoe een duizendpoot razendsnel op z’n vijftien paar pootjes kan sprinten. Kinderen leren het best op een spelende manier. Door te imiteren, te bewegen, zelf te vertellen of toneel te spelen. Tijd dus voor een spelletje Schipper mag ik overvaren: De schipper bij het spel, roept in dit geval dat de kinderen mogen oversteken ‘glijdend als een slak’,  ‘rennend als een duizendpoot’ enzovoorts.

De natuurdeskundige

Omdat je als pedagogisch werker zelf vaak niet veel over natuur weet, nodig je een deskundige uit. Bedenk dan wel dat ieder zijn kwaliteiten heeft. Jij weet als kinderbegeleider veel meer over wat de kinderen leuk vinden. Jij kunt de inhoud aanvullen met liedjes, spelletjes, knutselopdrachten en dergelijke.

Afspraken maken

Spreek dus met je gast door wat hij of zij gaat vertellen. Vertel je gast wat de kinderen bezighoudt. Maak afspraken dat je bijvoorbeeld na vijf minuten vertellen het verhaal onderbreekt met een leuk spelletje of liedje over het thema. Oefen dat al van te voren met de kinderen, zodat ze dat aan de gast kunnen laten zien.

Op zoek naar een duizendpoot

E zijn ook duizendpoten onder natuurdeskundigen. Die weten veel van de natuur en vinden het ook leuk om daar spelletjes en opdrachten omheen te bedenken. De schrijver van dit stukje meent dat hij dit aardig kan. Maar er zijn er meer. Bij een centrum voor Natuur- en Milieu Educatie kennen ze deze mensen. Bij een bezoekerscentrum of kinderboerderij vaak ook.

Ik heb zelf een aantal uitgaven hierover geschreven, zoals ‘Naar Buiten in het voorjaar’. Kijk daarvoor op mijn website: www.natuureducatie.com

De kracht van de plek

Een natuurverhaal in de klas is leuk, maar blijft niet hangen. Dat doet het wel als je het vertelt bij de 'verhalenboom'. Kinderen blijven nooit lang geconcentreerd. Een verhaal van 10/12 minuten is eigenlijk maximum. Toch kun je meer verhalen vertellen. Wissel het af met activiteiten die met het verhaal te maken hebben. Ik vertelde het verhaal van 'de rijke bramenplukker'. Dan mogen de kinderen het paleis namaken van de bramenplukker, alvorens weer te beginnen met het volgend verhaal.

Voor een dergelijk verhalenprogramma kunt u mij inhuren. Misschien heeft u ook wel ergens een mooie plek in het bos. Of een ruimte om een vuurtje te maken. Dat doet het ook altijd goed.

Onderzoek aan molshopen

In het Amsterdamse Bos zijn de mollen flink bezig. Tijd voor een onderzoek. Vind jij het gat onder de molshoop? En waar gaat de tunnel naar toe? Naar links of naar rechts?

Wat de kinderen echter meer fascineerde (groep 5) was dat de grond 'kleiig' was... dat hadden ze net gehad op school. Je kon het zelfs 'kneden' als echte klei, maar het was ook nog wat los - dat kwam door het zand.

Tot verbijstering van de kids liet ik zien hoe je er achter kon komen of er zand in zit. Neem een beetje tussen je tanden en voel hoe hard het knarst. Knarst het hard zit er veel zand in. Sommige kinderen wilden het ook wel proberen trouwens!

Verhaal over onderzoekend leren

Vorige week gaf ik voor het OCGH (Onderwijsadvies Helmond e.o.) een speech over ontdekkend leren. Het was leuk om te doen, en ook wel spannend. Maar wat mij betreft zeker voor herhaling vatbaar. Dus mocht u nog op zoek zijn naar inspirerend verhaal, dan houd ik mij aanbevolen om dat bij u te vertellen.

Inspiratiedag het Jonge Kind

Gisteren, 8 februari, was ik door het OCGH (onderwijsondersteuning Helmond e.o.) gevraagd om een inspirerende inleiding te geven over het onderzoekende jonge kind. Het meest voor de hand ligt daarbij 'kleine beestjes'. De sleutel om kinderen te laten onderzoeken ligt in het arrangeren van 'een ontmoeting'. Geef de kinderen daarvoor de ruimte om 'aan te rommelen'. Een kleine beestjestuin, maar ook een boerderij of een gast met een hond, geeft zoveel prikkels dat de kleuters eerst aan de beestjes, de boerderijdieren of de hond moeten wennen. Pas dan komen de vragen los. Je hebt onderzoeksvragen: 'vraag het de worm zelf maar...', en opzoekvragen. Onderzoeksvragen kun je zelf beantwoorden door naar het beest te kijken, door ermee te spelen, door experimentjes te doen enzovoorts. Oudere kleuters kun je zelf vragen laten bedenken. Bij peuters stel je de vragen zelf.

Maar let dus op: Geef geen oordeel over het beestje, sla hem niet dood. Het beestje is niet meteen 'a jakkie'. Aan de andere kant moet je ook niet meteen al je kennis spuien over het beestje. 'Een pissebed is familie van de kreeften, heeft kieuwen en woont in dood hout' Dan is er geen ruimte meer voor ontdekkingen.

Bijgaand zie je de powerpoint die ik voor de presentatie heb gebruikt. Het was spannend en uitdagend om te doen. En wat mij betreft voor herhaling vatbaar!

Stokvechten

Nu het zo koud is en er nog net niet genoeg ijs ligt om te schaatsen, is het heerlijk in het bos voor kinderen. Maar laat ze wel lekker bezig blijven. Stokvechten doen jongens graag, maar vaak mag het niet van ouders of begeleiders. Met dit spelletje is het een uitdaging en redelijk veilig. Zoek een boomstam waarop je kunt balanceren. Vraag de kinderen een stok te zoeken. Nu zet je twee kinderen tegenover elkaar. Met de handen wijd uiteen houden ze de stok vast. Ze duwen met de stokken tegen elkaar, net zolang tot er een kind van de boomstam af geduwd wordt. Wil je het educatief maken? Vertel er dan een verhaal bij over mannetjesherten die tegen elkaar vechten door hun geweien tegen elkaar aan te slaan. Het sterkste hert mag er met het vrouwtje (de hinde) vandoor.

Boomschors knagen

Hoe zorg je dat een beleving 'blijft hangen' bij kinderen? Naar mijn mening, door iets onverwachts te doen. Vorige week was ik met een groep 8-jarigen in de Kennemerduinen. De herten hadden flink huisgehouden en van de boomschors geknaagd. Kijk eens of je dat ook kan? En hoe smaakt boomschors eigenlijk? Kun je het eten? Jazeker wel! Beetje bitter, maar op zich niet vies.

Andere toppers zijn: de topjes van de brandnetel zo rauw opeten (zitten geen haren aan). Een paardenbloem opkauwen. Op Schiermonnikoog breek ik wel eens een kokkel open. Maar dat mag natuurlijk alleen als je hem daarna oppeuzelt. Smaakt naar zeewater en oester, op zich niet vies. De aandacht, en de beleving is verzekerd!

Op puttenjacht

In de winter is er in de natuur misschien minder te beleven. Maar je kunt altijd nog op puttenjacht. Want de ene put is de andere niet. Er zijn putten voor de brandweer, rioolputten, putten waaronder de gasafsluiter ligt. En behalve dat zijn er ook allerlei geheimzinnige kastjes en huisjes te vinden in de buurt. Soms staat er een grote bliksemschicht op. Dat is een electriciteitshuisje of officieel een transformatorhuisje. De stroom komt daar binnen met een hele hoge spanning. In het huisje wordt de spanning verlaagd naar 220 volt. Anders klappen alle lampen, computers en tv-toestellen uit elkaar.

Ga met je kinderen naar buiten en ga op zoek naar putten. Neem papier en wasco mee. Zo kun je de putten overtrekken voor je eigen puttententoonstelling. Kijk voor inspiratie even naar dit filmpje.

Terug binnen kun je even kijken hoe het water, de elektriciteit en het gas jouw huis binnenkomt. Neem eens een kijkje onder het gootsteenkastje. Daar zit een kromme buis, die de 'zwanenhals' heet. Al het afwaswater gaat door de zwanenhals het riool in. Ga eens kijken in het toilet. Bovenin komt via een kraan het leidingwater de stortbak in. Onder het toilet gaat het afvalwater ook het riool in.

In de meterkast vind je de meters voor elektriciteit, gas en soms ook de watermeter. Hierop kun je aflezen hoeveel er wordt gebruikt. Zet eens alle elektrische apparaten die je kunt vinden aan. Kijk of de meter harder gaat lopen. Zet ze nu allemaal uit. De meter loopt nu een stuk minder hard of helemaal niet meer. Het gasbedrijf en het elektriciteitsbedrijf komen de meter opnemen. Dan krijg je een rekening voor wat je allemaal hebt gebruikt.

Om geld en het milieu te sparen kunnen we best wat zuiniger aan doen. Maak met je kinderen stickers waar je zuiniger aan kunt doen. De ene sticker gaat over dat je de kraan niet moet laten lopen. De andere sticker herinnert je er aan dat je het scherm van je computer uit zet als je hem niet gebruikt. Of de oplader van de telefoon uit het stopcontact haalt. Of de TV van stand-by zet, enzovoorts.

Deze tip en vele andere natuur- en milieutips vind je in mijn nieuwe boekje 'Naar Buiten in het voorjaar'. Meer informatie hierover vind je hier.

Het is nog steeds paddenstoelentijd

Om paddenstoelen te vinden, moet je naar buiten! De bekendste is die rode met witte stippen. Maar die zie je niet zoveel. Dus ga eens op zoek naar andere paddenstoelen. Je hebt bruine, grijze, oranje en witte paddenstoelen. Kijk maar eens naar het filmpje.

Misschien staan er wel paddenstoelen in de tuin van je opvang. Maar meer kans maak je in het park om de hoek. Als je tijd hebt, ga er van te voren eventjes kijken en zet een route uit. Ga met een groepje kinderen op pad. Met de peuters is een groepje van 3 of 4 groot genoeg. Laat de kinderen de paddenstoelen zelf zoeken. Spreek van te voren af dat ze ze niet aanraken of kapot maken. Misschien wonen er wel kabouters in!

Heb je een paddenstoel gevonden? Stel dan vragen: Welke kleur heeft de paddenstoel? Is de paddenstoel groot of klein? Waar lijkt de paddenstoel op? Op een hoedje? Op een vinger? Op een schoteltje? Staan de paddenstoelen bij elkaar? Zijn ze allemaal hetzelfde? Groeit de paddenstoel op hout of op de grond?

Met de inktzwam kun je een leuk spelletje doen. Geef de kinderen een stukje tekenpapier. Laat ze een stokje zoeken. Druk het stokje in de inkt onderaan de hoed van de inktzwam. Nu kun je er mee schrijven of tekenen. Probeer dat maar eens!

Sommige paddenstoelen zijn giftig. Dus je mag er nooit een hapje van nemen. Maak de kinderen niet te bang. Er is geen enkele paddenstoel zo giftig dat je ziek wordt als je ze alleen aanraakt en dan je vinger in je mond stopt.

Nieuwe reader 'natuur in de kinderopvang'

Hoe zorg je voor meer natuur in de kinderopvang? Al enkele jaren geef ik trainingen en workshops voor pedagogisch werkers. Ik merk daarbij vooral behoefte aan praktische tips voor wat je kunt doen met kinderen. Maar er is ook een duidelijke honger naar kennis over de natuur. Wat kun je allemaal voor natuur ontdekken in het park of bosje in de buurt van de opvang, en hoe kan ik dat leuk maken voor mijn kinderen?
De nieuwe uitgebreide reader kun je gebruiken bij de trainingen. Maar ook als naslagwerk of zelfstudie is hij zeer bruikbaar.

Hier vind je een voorproefje van de full colour reader van 48 pagina's.

De reader kost 7 euro 50 als download en 25 euro in print. Ik vraag u om deze reader aan te schaffen per kinderopvanglocatie, dus niet voor het hele bedrijf. Je kunt de reader in print of download bestellen door mij een mail te sturen:
bart@natuureducatie.com. Ga naar de winkel van natuureducatie.com (mijn website) voor meer leuke producten.

Van alles-door-elkaar jam

Op de meeste blogs vind je netjes jam van rozenbottels, of van bramen, of van vlierbessen. Maar hier een idee voor een jam van van alles door elkaar.

Ga met je groep kinderen de buurt in. Geef ze bakjes mee en wijs aan welke bessen waar je jam van kunt maken (vlierbes, lijsterbes, braam, meidoorn, rozenbottel, appels), zie hier voor de plaatjes. Wijs ze ook aan welke ze vooral niet moeten plukken(taxus, liguster, gelderse roos, bitterzoet).

Ga terug naar je locatie. Zorg voor een elektrisch kookstel (of een gasfornuis als je dat hebt), pannen, geleisuiker en een paar citroenen.

Zet je kinderen aan tafel om de vruchten schoon te maken. Met een vork rits je makkelijk de vlierbessen en lijsterbessen van hun trosje af. Gooi de groene en rode vlierbessen eruit. Snijd de rozenbottels in twee stukken. Haal het klokhuis uit de appels en snijd ze in stukjes. Maak het fruit schoon onder de kraan. De pitten hoeven er niet uit. Dat komt later wel als je het zeeft.

Daarna gooi je alles in de pan met een klein bodempje water.Zet een krukje of trapje bij de aanrecht en laat de kinderen om de beurt roeren. Blijf hier uiteraard wel bij voor de veiligheid. Laat andere kinderen 2 citroenen doormidden snijden.Pers de citroenen door het mengsel.

Gooi er afhankelijk van hoeveel fruit je hebt er geleisuiker bij. Kinderen zijn zoetekauwen, dus wees daar niet te zuinig mee. Blijf roeren tot het kookt. Zet de kookplaat zacht en roer regelmatig door.

Zeven

Nu is het tijd om de pitten er uit te zeven. Zeker in de rozenbottel en meidoorn zitten grote pitten die je niet kunt eten. Zet een andere pan klaar. Leg er een zeef bovenop. Schep met een opscheplepel het kokende mengsel in de zeef. De kinderen kunnen dat met een houten lepel door de zeef persen.

Wat door de zeef heen gaat is de jam die je later opeet. Hij moet eerst nog wat opstijven. Heb geduld dat gebeurt vanzelf als het afkoelt.

Het mengsel dat in de zeef achterblijft kun je nogmaals koken met een bodempje water. Daarna zeef je het nog een keer. Op die manier krijg je veel meer jam.

Opeten

Je kunt de jam eventueel in potjes mee naar huis geven. Maar het is ook leuk om het met de groep op te eten als je je boterhammetjes of toastjes maakt. Kinderen vertellen je meestal dat het veeeeeeeel lekkerdere jam is dan die uit de winkel. Of dat ze eerst geen jam lusten, maar nu wel. Dat soort leuke dingen.

Veel plezier ermee!

Naar Buiten!

Al heel lang bedenk ik allerlei activiteiten voor kinderfeestjes, naschoolse activiteiten, natuurexcursies enzovoorts. Het werd eens tijd om dat te verwerken mooie activiteitenprogramma's. Vanaf vandaag is het eerste boekje met natuuractiviteiten te koop.
Voor de activiteiten die ik in dit boekje beschrijf, moet je uiteraard Naar Buiten! Want daar is het te doen. Je vindt er superbeesten, spinnen, natuurschatten, watertorren, 100 verschillende boombladeren en tuinvogels. Met je zintuigen is er van alles te ontdekken. En op de kinderboerderij maak je kennis met boerderijdieren.


Het boekje is zowel in print als in pdf verkrijgbaar.
In print kost het 20 euro inclusief verzendkosten.
In pdf (dan kun je het zelf uitprinten) kost het 7 euro 50, en je krijgt het via de mail.

Volgens mij is Naar Buiten! een prima inspiratie voor iedereen die wel eens natuuractiviteiten met groepen of groepjes kinderen organiseert. Voor BSO-medewerkers, begeleiders van naschoolse activiteiten, onderwijzers, ouders die een kinderfeestje organiseren, opa's, oma's enzovoorts.

Voor een voorproefje, ga naar: www.natuureducatie.com/naarbuiten.pdf

Veel plezier ermee!

Je bent uiteraard welkom om dit bericht te verspreiden via twitter, facebook, hyves, eigen weblogs enzovoorts.