Van rups tot mooie vlinder

Het is rupsentijd! De meeste rupsen vind je in de zogenaamde 'rupsenbomen'. Die bomen zitten helemaal vol met spinsel. Het lijkt op een spinnenweb, maar het wordt gemaakt door de rupsen van de stippelmot.

Zoek met kinderen in de struiken naar rupsen, al dan niet in spinsel. Gladde rupsen kun je over je vinger laten lopen, en zo van heel dichtbij bekijken. Harige rupsen kun je beter laten zitten. Er zijn een aantal harige rupsen (zoals de eikenprocessierups en de rups van bastaardsatijnvlinder) van wie de haren flink irriteren.

In het spinsel zie je nu soms ook de cocons en poppen van rupsen. Ze veranderen dan langzaam in een vlinder.

Veel kinderen willen graag zo'n rups meenemen in een potje en op laten groeien tot een vlinder. Dat kan. Maar je moet met een paar dingen rekening houden:

1. Rupsen zijn kieskeurige eters. Ze eten vaak blaadjes van één struik of plant, en niks anders. Pluk dus blaadjes van die struik en zet ze in de rupsenbak.

2. Zet de takken met bladeren in een potje met water. Maak het potje dicht met vitragestof of folie en steek de tak daar doorheen. Anders verdrinken de rupsen.

3. Leg op de onderkant van de bak keukenpapier. Rupsen poepen nogal veel. En als je het niet regelmatig schoonmaakt gaat het stinken en gaan de rupsen dood.

4. Vooral bij grotere rupsen (zoals koolwitjes) zie je goed dat ze zich vervellen.

5. Rupsen 'uit het wild' zijn regelmatig besmet met parasieten. Ze gaan daar dood aan. Het lukt dus lang niet altijd om een rups op te laten groeien tot een vlinder.

6. De rupsjes met spinsel (uit bijvoorbeeld een meidoornstruik) worden onooglijk kleine stippelmotjes. Span fijne vitrage over de rupsenbak, want de stippelmotjes vliegen makkelijk door kleine gaatjes, en dan zit de hele ruimte vol met motjes.

7. Je kunt ook rupsen van het koolwitje (mooie witte vlindertjes) bestellen bij de Vlinderstichting. Volg de gebruiksaanwijzing van de Vlinderstichting en het gaat meestal goed!

8. Wat voor rups? Op de site van Vlindernet, zoek je het op.

9. Vrijlaten. Vlinders kun je het beste snel vrij laten. Ze hebben ruimte nodig om te vliegen, dus je kunt ze niet in de bak houden.

Meer informatie over rupsen opvoeden, tuinieren op de vierkante meter, eetbare bosplanten en kikkervisjes vind je in mijn boek: Naar Buiten. Deze kunt u voor 7 euro 50 als download bestellen door een mail te sturen naar: bart@natuureducatie.com. Ik stuur u dan het webadres + een factuur.

Hoe heet jij, vogel?

In de serie Terra Incognita

Wat de grote natuuronderzoekers van vroeger kenmerkte was hun nieuwsgierigheid, drang naar avontuur en verzamelwoede. Darwin is natuurlijk heel bekend. Maar Linneaus is ook heel interessant. De vader van Linneaus had een familienaam nodig om te studeren. Linneaus is zelfbedacht Latijns voor de oude lindeboom bij het geboortehuis van papa Linneaus.

Kennelijk heeft zoonlief dit verlatijnsen overgenomen. Op de universiteit in Leiden publiceerde hij zijn levenswerk: Systema Naturae. Hierin deelde hij het leven op aarde op in drie rijken: Het plantenrijk, het dierenrijk en het stenenrijk. Onze Linneaus was er namelijk van overtuigd dat stenen ook een soort van leefden.

In de huidige pedagogiek zit het ordenen van de dingen: zijn ze blauw, groen of geel, leg op volgorde van groot naar klein nog vooral bij de onderbouw van de basisschool. En in de vooruitstrevende maatschappij is er een zekere afkeer van dingen in hokjes stoppen. Toch spreekt het heel veel mensen aan wat Linneaus deed. Alleen kennen kinderen helaas meer pokemonsoorten uit hun hoofd, dan vogelsoorten. En toch, zodra de Albert Heijn met dierenkaartjes op de markt komt, zijn de kids ook daarover reuze enthousiast.

Laat kinderen dus goed kijken. Laat ze planten en dieren ordenen op kenmerken. Die kenmerken kunnen ze zelf bedenken, maar je mag ze ook best vertellen over Linneaus en zijn uitvindingen over de 'spinnenfamilie' of de 'veelpotigen'. Grappig is natuurlijk om zelf ook Latijnse namen te bedenken.

Mede door dit soort ingevingen heb ik de ontdekkaart Terra Incognita gemaakt. Voor 2 euro heb je er een in huis. 1 euro 50 per stuk als je er 10 of meer bestelt. Hier lees je er meer over:

www.ontdekkaart.blogspot.com

Onderzoek de natuur

Ontdekkaart Terra Incognita

Pedagoog Kees Both heeft het vaak over 'ontdekkend leren'. Streef naar een 'onderzoekende houding' van kinderen. Ga met kids naar buiten, observeer ze goed, en je ziet het gebeuren. Kinderen zijn kleine ontdekkingsreizigers. Na enig uitrazen staan ze open om goed te kijken, te luisteren, te proeven, te ruiken en te onderzoeken. 


Stimuleer je kinderen om net als de grote natuuronderzoekers vroeger, onderzoek te doen, vragen te stellen, zelf achter het antwoord te komen. Redmond O' Hanlon, is veel op reis geweest in het voetspoor van zijn favoriete natuuronderzoekers. Op TV heette dat O' Hanlon's helden. Redmonds helden, zijn ook mijn helden. Die van jou ook? Of die van je kinderen? Bestel Terra Incognita voor 2 euro per stuk. Bij 10 of meer stuks voor 1 euro 50 per stuk, ex. verzendkosten. Leuk voor in de meivakantie!

www.ontdekkaart.blogspot.com


Volg deze site, de komende dagen meer over wat we van Darwin, Linneaus, Maria Merian (rupsenonderzoekster) en huidig bioloog Gerrit Jan de Bruyn kunnen leren

Kikkervisjes grootbrengen

Kikkers zijn bijzondere dieren. Ze worden geboren in het water, veranderen dan van kikkervis in kikker en gaan meest op het land leven (ze hebben wel vochtige plekken nodig). Op veel groepen in onderwijs of kinderopvang wordt geprobeerd om kikkervisjes te houden in een aquarium. Reuze educatief, maar het gaat te vaak mis. Vandaar deze tips! Veel plezier ermee!




Volgens de praktijk van de faunawet mag je alleen kikkerdril verzamelen, en deze opkweken tot kikkers. Dus geen kikkervisjes. Je bent verplicht ze terug te zetten op de plek waar je ze hebt verzameld. Veel meer informatie over het opkweken van kikkervisjes, voedsel en zo, vind je op de site van waterwereld. Paddenvisjes (de dril zit in strengen in plaats van in klompjes bij elkaar) mag je niet houden.

* Je hebt een glazen of kunststof bak nodig om de kikkervisjes in te houden.

* Zoek naar kikkerdril. Neem een beetje van de kikkerdril mee in een emmer. Neem het water uit dezelfde sloot mee om in bak te doen. 20 eitjes zijn echt genoeg. Neem wat drijvende waterplanten mee, en doe die ook in de bak.

Tip: neem  een paar kinderen mee als je de kikkerdril gaat verzamelen.

* Doe onder in de bak steentjes. Vul hem met slootwater. Doe er ook waterplanten bij.

* Zet de bak met kikkervisjes het liefst buiten, of op een koele plek binnen. Kamertemperatuur is eigenlijk te warm voor kikkervisjes.

* Gebruik slootwater en ververs het af en toe. Je hoeft de kikkervisjes dan niet zoveel eten te geven. Als ze groter worden hebben ze meer voedsel nodig. Schijfjes komkommer of stukjes tomaat vinden ze lekker. Als ze bijna kikkers zijn, eten ze vliegjes. Je kunt fruitvliegjes kweken. Maar die vliegen dan wel door je hele keuken. Beter is het ze op tijd vrij te laten.

* Op een zeker moment krijgen de kikkervisjes achterpootjes. De visjes veranderen dan langzaam in kikkertjes. Dan groeien ook voorpootjes. Het zijn dan kikkertjes met een staart. Zet ze snel terug in de sloot waar je ze gevangen hebt. Veel leerkrachten kennen het trauma van 12 dode kikkertjes op een maandagochtend. Ze waren te laat met de kikkertjes terugzetten.

Kikkers en padden zijn beschermd. Voor educatieve doelen is het toegestaan om kikker- en paddenvisjes te houden.


Deze tip komt uit het boekje: "Naar Buiten in het voorjaar". Hier vind je allerlei praktische tips om bijvoorbeeld kleine beestjes naar je tuin te lokken, om rupsen succesvol om te toveren tot vlinders, om op een zonnige dag zonder regen toch een regenboog te maken enzovoorts. De activiteiten zijn geschikt voor begeleiders van kinderen van 4 tot 9 jaar.


Als pdf kost deze 7 euro 50, in print 15 euro incl. verzendkosten. Bestellen? Stuur mij een mail. U krijgt de factuur per mail of per post thuisgestuurd.


Een lespakket alleen over kikkers en kikkervisjes houden vind je bij het RAVON

Met de sporometer vind je alle diersporen

Wil je kinderen iets laten zoeken, dan helpt het om ze iets in handen te geven. Het ding op de foto lijkt misschien op een wichelroede. Maar het is een 'sporometer'. Met de sporometer in de hand vind je alle diersporen, van slakkenhuizen, hertenkeutels, molshopen tot muizenholen. En heb je genoeg van het gespeur, kun je hem altijd nog ombouwen tot katapult.


Je kunt sporometers overal vinden. Maak hem van dode takken op de grond. Breek er een stuk af, schaaf hem desgewenst een beetje bij of haal de schors er af en maak hem glad. Succes gegarandeerd (als je ook je ogen maar gebruikt).

Spelen en leren over de natuur

De kinderen kijken naar hoe een slak glijdt op z’n voet. Hoe een worm zich uitrekt en dan z’n achterlijf naar voren haalt. Hoe een duizendpoot razendsnel op z’n vijftien paar pootjes kan sprinten. Kinderen leren het best op een spelende manier. Door te imiteren, te bewegen, zelf te vertellen of toneel te spelen. Tijd dus voor een spelletje Schipper mag ik overvaren: De schipper bij het spel, roept in dit geval dat de kinderen mogen oversteken ‘glijdend als een slak’,  ‘rennend als een duizendpoot’ enzovoorts.

De natuurdeskundige

Omdat je als pedagogisch werker zelf vaak niet veel over natuur weet, nodig je een deskundige uit. Bedenk dan wel dat ieder zijn kwaliteiten heeft. Jij weet als kinderbegeleider veel meer over wat de kinderen leuk vinden. Jij kunt de inhoud aanvullen met liedjes, spelletjes, knutselopdrachten en dergelijke.

Afspraken maken

Spreek dus met je gast door wat hij of zij gaat vertellen. Vertel je gast wat de kinderen bezighoudt. Maak afspraken dat je bijvoorbeeld na vijf minuten vertellen het verhaal onderbreekt met een leuk spelletje of liedje over het thema. Oefen dat al van te voren met de kinderen, zodat ze dat aan de gast kunnen laten zien.

Op zoek naar een duizendpoot

E zijn ook duizendpoten onder natuurdeskundigen. Die weten veel van de natuur en vinden het ook leuk om daar spelletjes en opdrachten omheen te bedenken. De schrijver van dit stukje meent dat hij dit aardig kan. Maar er zijn er meer. Bij een centrum voor Natuur- en Milieu Educatie kennen ze deze mensen. Bij een bezoekerscentrum of kinderboerderij vaak ook.

Ik heb zelf een aantal uitgaven hierover geschreven, zoals ‘Naar Buiten in het voorjaar’. Kijk daarvoor op mijn website: www.natuureducatie.com

De kracht van de plek

Een natuurverhaal in de klas is leuk, maar blijft niet hangen. Dat doet het wel als je het vertelt bij de 'verhalenboom'. Kinderen blijven nooit lang geconcentreerd. Een verhaal van 10/12 minuten is eigenlijk maximum. Toch kun je meer verhalen vertellen. Wissel het af met activiteiten die met het verhaal te maken hebben. Ik vertelde het verhaal van 'de rijke bramenplukker'. Dan mogen de kinderen het paleis namaken van de bramenplukker, alvorens weer te beginnen met het volgend verhaal.

Voor een dergelijk verhalenprogramma kunt u mij inhuren. Misschien heeft u ook wel ergens een mooie plek in het bos. Of een ruimte om een vuurtje te maken. Dat doet het ook altijd goed.

Onderzoek aan molshopen

In het Amsterdamse Bos zijn de mollen flink bezig. Tijd voor een onderzoek. Vind jij het gat onder de molshoop? En waar gaat de tunnel naar toe? Naar links of naar rechts?

Wat de kinderen echter meer fascineerde (groep 5) was dat de grond 'kleiig' was... dat hadden ze net gehad op school. Je kon het zelfs 'kneden' als echte klei, maar het was ook nog wat los - dat kwam door het zand.

Tot verbijstering van de kids liet ik zien hoe je er achter kon komen of er zand in zit. Neem een beetje tussen je tanden en voel hoe hard het knarst. Knarst het hard zit er veel zand in. Sommige kinderen wilden het ook wel proberen trouwens!

Verhaal over onderzoekend leren

Vorige week gaf ik voor het OCGH (Onderwijsadvies Helmond e.o.) een speech over ontdekkend leren. Het was leuk om te doen, en ook wel spannend. Maar wat mij betreft zeker voor herhaling vatbaar. Dus mocht u nog op zoek zijn naar inspirerend verhaal, dan houd ik mij aanbevolen om dat bij u te vertellen.

Inspiratiedag het Jonge Kind

Gisteren, 8 februari, was ik door het OCGH (onderwijsondersteuning Helmond e.o.) gevraagd om een inspirerende inleiding te geven over het onderzoekende jonge kind. Het meest voor de hand ligt daarbij 'kleine beestjes'. De sleutel om kinderen te laten onderzoeken ligt in het arrangeren van 'een ontmoeting'. Geef de kinderen daarvoor de ruimte om 'aan te rommelen'. Een kleine beestjestuin, maar ook een boerderij of een gast met een hond, geeft zoveel prikkels dat de kleuters eerst aan de beestjes, de boerderijdieren of de hond moeten wennen. Pas dan komen de vragen los. Je hebt onderzoeksvragen: 'vraag het de worm zelf maar...', en opzoekvragen. Onderzoeksvragen kun je zelf beantwoorden door naar het beest te kijken, door ermee te spelen, door experimentjes te doen enzovoorts. Oudere kleuters kun je zelf vragen laten bedenken. Bij peuters stel je de vragen zelf.

Maar let dus op: Geef geen oordeel over het beestje, sla hem niet dood. Het beestje is niet meteen 'a jakkie'. Aan de andere kant moet je ook niet meteen al je kennis spuien over het beestje. 'Een pissebed is familie van de kreeften, heeft kieuwen en woont in dood hout' Dan is er geen ruimte meer voor ontdekkingen.

Bijgaand zie je de powerpoint die ik voor de presentatie heb gebruikt. Het was spannend en uitdagend om te doen. En wat mij betreft voor herhaling vatbaar!

Stokvechten

Nu het zo koud is en er nog net niet genoeg ijs ligt om te schaatsen, is het heerlijk in het bos voor kinderen. Maar laat ze wel lekker bezig blijven. Stokvechten doen jongens graag, maar vaak mag het niet van ouders of begeleiders. Met dit spelletje is het een uitdaging en redelijk veilig. Zoek een boomstam waarop je kunt balanceren. Vraag de kinderen een stok te zoeken. Nu zet je twee kinderen tegenover elkaar. Met de handen wijd uiteen houden ze de stok vast. Ze duwen met de stokken tegen elkaar, net zolang tot er een kind van de boomstam af geduwd wordt. Wil je het educatief maken? Vertel er dan een verhaal bij over mannetjesherten die tegen elkaar vechten door hun geweien tegen elkaar aan te slaan. Het sterkste hert mag er met het vrouwtje (de hinde) vandoor.

Boomschors knagen

Hoe zorg je dat een beleving 'blijft hangen' bij kinderen? Naar mijn mening, door iets onverwachts te doen. Vorige week was ik met een groep 8-jarigen in de Kennemerduinen. De herten hadden flink huisgehouden en van de boomschors geknaagd. Kijk eens of je dat ook kan? En hoe smaakt boomschors eigenlijk? Kun je het eten? Jazeker wel! Beetje bitter, maar op zich niet vies.

Andere toppers zijn: de topjes van de brandnetel zo rauw opeten (zitten geen haren aan). Een paardenbloem opkauwen. Op Schiermonnikoog breek ik wel eens een kokkel open. Maar dat mag natuurlijk alleen als je hem daarna oppeuzelt. Smaakt naar zeewater en oester, op zich niet vies. De aandacht, en de beleving is verzekerd!

Op puttenjacht

In de winter is er in de natuur misschien minder te beleven. Maar je kunt altijd nog op puttenjacht. Want de ene put is de andere niet. Er zijn putten voor de brandweer, rioolputten, putten waaronder de gasafsluiter ligt. En behalve dat zijn er ook allerlei geheimzinnige kastjes en huisjes te vinden in de buurt. Soms staat er een grote bliksemschicht op. Dat is een electriciteitshuisje of officieel een transformatorhuisje. De stroom komt daar binnen met een hele hoge spanning. In het huisje wordt de spanning verlaagd naar 220 volt. Anders klappen alle lampen, computers en tv-toestellen uit elkaar.

Ga met je kinderen naar buiten en ga op zoek naar putten. Neem papier en wasco mee. Zo kun je de putten overtrekken voor je eigen puttententoonstelling. Kijk voor inspiratie even naar dit filmpje.

Terug binnen kun je even kijken hoe het water, de elektriciteit en het gas jouw huis binnenkomt. Neem eens een kijkje onder het gootsteenkastje. Daar zit een kromme buis, die de 'zwanenhals' heet. Al het afwaswater gaat door de zwanenhals het riool in. Ga eens kijken in het toilet. Bovenin komt via een kraan het leidingwater de stortbak in. Onder het toilet gaat het afvalwater ook het riool in.

In de meterkast vind je de meters voor elektriciteit, gas en soms ook de watermeter. Hierop kun je aflezen hoeveel er wordt gebruikt. Zet eens alle elektrische apparaten die je kunt vinden aan. Kijk of de meter harder gaat lopen. Zet ze nu allemaal uit. De meter loopt nu een stuk minder hard of helemaal niet meer. Het gasbedrijf en het elektriciteitsbedrijf komen de meter opnemen. Dan krijg je een rekening voor wat je allemaal hebt gebruikt.

Om geld en het milieu te sparen kunnen we best wat zuiniger aan doen. Maak met je kinderen stickers waar je zuiniger aan kunt doen. De ene sticker gaat over dat je de kraan niet moet laten lopen. De andere sticker herinnert je er aan dat je het scherm van je computer uit zet als je hem niet gebruikt. Of de oplader van de telefoon uit het stopcontact haalt. Of de TV van stand-by zet, enzovoorts.

Deze tip en vele andere natuur- en milieutips vind je in mijn nieuwe boekje 'Naar Buiten in het voorjaar'. Meer informatie hierover vind je hier.

Het is nog steeds paddenstoelentijd

Om paddenstoelen te vinden, moet je naar buiten! De bekendste is die rode met witte stippen. Maar die zie je niet zoveel. Dus ga eens op zoek naar andere paddenstoelen. Je hebt bruine, grijze, oranje en witte paddenstoelen. Kijk maar eens naar het filmpje.

Misschien staan er wel paddenstoelen in de tuin van je opvang. Maar meer kans maak je in het park om de hoek. Als je tijd hebt, ga er van te voren eventjes kijken en zet een route uit. Ga met een groepje kinderen op pad. Met de peuters is een groepje van 3 of 4 groot genoeg. Laat de kinderen de paddenstoelen zelf zoeken. Spreek van te voren af dat ze ze niet aanraken of kapot maken. Misschien wonen er wel kabouters in!

Heb je een paddenstoel gevonden? Stel dan vragen: Welke kleur heeft de paddenstoel? Is de paddenstoel groot of klein? Waar lijkt de paddenstoel op? Op een hoedje? Op een vinger? Op een schoteltje? Staan de paddenstoelen bij elkaar? Zijn ze allemaal hetzelfde? Groeit de paddenstoel op hout of op de grond?

Met de inktzwam kun je een leuk spelletje doen. Geef de kinderen een stukje tekenpapier. Laat ze een stokje zoeken. Druk het stokje in de inkt onderaan de hoed van de inktzwam. Nu kun je er mee schrijven of tekenen. Probeer dat maar eens!

Sommige paddenstoelen zijn giftig. Dus je mag er nooit een hapje van nemen. Maak de kinderen niet te bang. Er is geen enkele paddenstoel zo giftig dat je ziek wordt als je ze alleen aanraakt en dan je vinger in je mond stopt.

Nieuwe reader 'natuur in de kinderopvang'

Hoe zorg je voor meer natuur in de kinderopvang? Al enkele jaren geef ik trainingen en workshops voor pedagogisch werkers. Ik merk daarbij vooral behoefte aan praktische tips voor wat je kunt doen met kinderen. Maar er is ook een duidelijke honger naar kennis over de natuur. Wat kun je allemaal voor natuur ontdekken in het park of bosje in de buurt van de opvang, en hoe kan ik dat leuk maken voor mijn kinderen?
De nieuwe uitgebreide reader kun je gebruiken bij de trainingen. Maar ook als naslagwerk of zelfstudie is hij zeer bruikbaar.

Hier vind je een voorproefje van de full colour reader van 48 pagina's.

De reader kost 7 euro 50 als download en 25 euro in print. Ik vraag u om deze reader aan te schaffen per kinderopvanglocatie, dus niet voor het hele bedrijf. Je kunt de reader in print of download bestellen door mij een mail te sturen:
bart@natuureducatie.com. Ga naar de winkel van natuureducatie.com (mijn website) voor meer leuke producten.