De kracht van de plek

Een natuurverhaal in de klas is leuk, maar blijft niet hangen. Dat doet het wel als je het vertelt bij de 'verhalenboom'. Kinderen blijven nooit lang geconcentreerd. Een verhaal van 10/12 minuten is eigenlijk maximum. Toch kun je meer verhalen vertellen. Wissel het af met activiteiten die met het verhaal te maken hebben. Ik vertelde het verhaal van 'de rijke bramenplukker'. Dan mogen de kinderen het paleis namaken van de bramenplukker, alvorens weer te beginnen met het volgend verhaal.

Voor een dergelijk verhalenprogramma kunt u mij inhuren. Misschien heeft u ook wel ergens een mooie plek in het bos. Of een ruimte om een vuurtje te maken. Dat doet het ook altijd goed.

Onderzoek aan molshopen

In het Amsterdamse Bos zijn de mollen flink bezig. Tijd voor een onderzoek. Vind jij het gat onder de molshoop? En waar gaat de tunnel naar toe? Naar links of naar rechts?

Wat de kinderen echter meer fascineerde (groep 5) was dat de grond 'kleiig' was... dat hadden ze net gehad op school. Je kon het zelfs 'kneden' als echte klei, maar het was ook nog wat los - dat kwam door het zand.

Tot verbijstering van de kids liet ik zien hoe je er achter kon komen of er zand in zit. Neem een beetje tussen je tanden en voel hoe hard het knarst. Knarst het hard zit er veel zand in. Sommige kinderen wilden het ook wel proberen trouwens!

Verhaal over onderzoekend leren

Vorige week gaf ik voor het OCGH (Onderwijsadvies Helmond e.o.) een speech over ontdekkend leren. Het was leuk om te doen, en ook wel spannend. Maar wat mij betreft zeker voor herhaling vatbaar. Dus mocht u nog op zoek zijn naar inspirerend verhaal, dan houd ik mij aanbevolen om dat bij u te vertellen.

Inspiratiedag het Jonge Kind

Gisteren, 8 februari, was ik door het OCGH (onderwijsondersteuning Helmond e.o.) gevraagd om een inspirerende inleiding te geven over het onderzoekende jonge kind. Het meest voor de hand ligt daarbij 'kleine beestjes'. De sleutel om kinderen te laten onderzoeken ligt in het arrangeren van 'een ontmoeting'. Geef de kinderen daarvoor de ruimte om 'aan te rommelen'. Een kleine beestjestuin, maar ook een boerderij of een gast met een hond, geeft zoveel prikkels dat de kleuters eerst aan de beestjes, de boerderijdieren of de hond moeten wennen. Pas dan komen de vragen los. Je hebt onderzoeksvragen: 'vraag het de worm zelf maar...', en opzoekvragen. Onderzoeksvragen kun je zelf beantwoorden door naar het beest te kijken, door ermee te spelen, door experimentjes te doen enzovoorts. Oudere kleuters kun je zelf vragen laten bedenken. Bij peuters stel je de vragen zelf.

Maar let dus op: Geef geen oordeel over het beestje, sla hem niet dood. Het beestje is niet meteen 'a jakkie'. Aan de andere kant moet je ook niet meteen al je kennis spuien over het beestje. 'Een pissebed is familie van de kreeften, heeft kieuwen en woont in dood hout' Dan is er geen ruimte meer voor ontdekkingen.

Bijgaand zie je de powerpoint die ik voor de presentatie heb gebruikt. Het was spannend en uitdagend om te doen. En wat mij betreft voor herhaling vatbaar!

Stokvechten

Nu het zo koud is en er nog net niet genoeg ijs ligt om te schaatsen, is het heerlijk in het bos voor kinderen. Maar laat ze wel lekker bezig blijven. Stokvechten doen jongens graag, maar vaak mag het niet van ouders of begeleiders. Met dit spelletje is het een uitdaging en redelijk veilig. Zoek een boomstam waarop je kunt balanceren. Vraag de kinderen een stok te zoeken. Nu zet je twee kinderen tegenover elkaar. Met de handen wijd uiteen houden ze de stok vast. Ze duwen met de stokken tegen elkaar, net zolang tot er een kind van de boomstam af geduwd wordt. Wil je het educatief maken? Vertel er dan een verhaal bij over mannetjesherten die tegen elkaar vechten door hun geweien tegen elkaar aan te slaan. Het sterkste hert mag er met het vrouwtje (de hinde) vandoor.

Boomschors knagen

Hoe zorg je dat een beleving 'blijft hangen' bij kinderen? Naar mijn mening, door iets onverwachts te doen. Vorige week was ik met een groep 8-jarigen in de Kennemerduinen. De herten hadden flink huisgehouden en van de boomschors geknaagd. Kijk eens of je dat ook kan? En hoe smaakt boomschors eigenlijk? Kun je het eten? Jazeker wel! Beetje bitter, maar op zich niet vies.

Andere toppers zijn: de topjes van de brandnetel zo rauw opeten (zitten geen haren aan). Een paardenbloem opkauwen. Op Schiermonnikoog breek ik wel eens een kokkel open. Maar dat mag natuurlijk alleen als je hem daarna oppeuzelt. Smaakt naar zeewater en oester, op zich niet vies. De aandacht, en de beleving is verzekerd!

Op puttenjacht

In de winter is er in de natuur misschien minder te beleven. Maar je kunt altijd nog op puttenjacht. Want de ene put is de andere niet. Er zijn putten voor de brandweer, rioolputten, putten waaronder de gasafsluiter ligt. En behalve dat zijn er ook allerlei geheimzinnige kastjes en huisjes te vinden in de buurt. Soms staat er een grote bliksemschicht op. Dat is een electriciteitshuisje of officieel een transformatorhuisje. De stroom komt daar binnen met een hele hoge spanning. In het huisje wordt de spanning verlaagd naar 220 volt. Anders klappen alle lampen, computers en tv-toestellen uit elkaar.

Ga met je kinderen naar buiten en ga op zoek naar putten. Neem papier en wasco mee. Zo kun je de putten overtrekken voor je eigen puttententoonstelling. Kijk voor inspiratie even naar dit filmpje.

Terug binnen kun je even kijken hoe het water, de elektriciteit en het gas jouw huis binnenkomt. Neem eens een kijkje onder het gootsteenkastje. Daar zit een kromme buis, die de 'zwanenhals' heet. Al het afwaswater gaat door de zwanenhals het riool in. Ga eens kijken in het toilet. Bovenin komt via een kraan het leidingwater de stortbak in. Onder het toilet gaat het afvalwater ook het riool in.

In de meterkast vind je de meters voor elektriciteit, gas en soms ook de watermeter. Hierop kun je aflezen hoeveel er wordt gebruikt. Zet eens alle elektrische apparaten die je kunt vinden aan. Kijk of de meter harder gaat lopen. Zet ze nu allemaal uit. De meter loopt nu een stuk minder hard of helemaal niet meer. Het gasbedrijf en het elektriciteitsbedrijf komen de meter opnemen. Dan krijg je een rekening voor wat je allemaal hebt gebruikt.

Om geld en het milieu te sparen kunnen we best wat zuiniger aan doen. Maak met je kinderen stickers waar je zuiniger aan kunt doen. De ene sticker gaat over dat je de kraan niet moet laten lopen. De andere sticker herinnert je er aan dat je het scherm van je computer uit zet als je hem niet gebruikt. Of de oplader van de telefoon uit het stopcontact haalt. Of de TV van stand-by zet, enzovoorts.

Deze tip en vele andere natuur- en milieutips vind je in mijn nieuwe boekje 'Naar Buiten in het voorjaar'. Meer informatie hierover vind je hier.

Het is nog steeds paddenstoelentijd

Om paddenstoelen te vinden, moet je naar buiten! De bekendste is die rode met witte stippen. Maar die zie je niet zoveel. Dus ga eens op zoek naar andere paddenstoelen. Je hebt bruine, grijze, oranje en witte paddenstoelen. Kijk maar eens naar het filmpje.

Misschien staan er wel paddenstoelen in de tuin van je opvang. Maar meer kans maak je in het park om de hoek. Als je tijd hebt, ga er van te voren eventjes kijken en zet een route uit. Ga met een groepje kinderen op pad. Met de peuters is een groepje van 3 of 4 groot genoeg. Laat de kinderen de paddenstoelen zelf zoeken. Spreek van te voren af dat ze ze niet aanraken of kapot maken. Misschien wonen er wel kabouters in!

Heb je een paddenstoel gevonden? Stel dan vragen: Welke kleur heeft de paddenstoel? Is de paddenstoel groot of klein? Waar lijkt de paddenstoel op? Op een hoedje? Op een vinger? Op een schoteltje? Staan de paddenstoelen bij elkaar? Zijn ze allemaal hetzelfde? Groeit de paddenstoel op hout of op de grond?

Met de inktzwam kun je een leuk spelletje doen. Geef de kinderen een stukje tekenpapier. Laat ze een stokje zoeken. Druk het stokje in de inkt onderaan de hoed van de inktzwam. Nu kun je er mee schrijven of tekenen. Probeer dat maar eens!

Sommige paddenstoelen zijn giftig. Dus je mag er nooit een hapje van nemen. Maak de kinderen niet te bang. Er is geen enkele paddenstoel zo giftig dat je ziek wordt als je ze alleen aanraakt en dan je vinger in je mond stopt.

Nieuwe reader 'natuur in de kinderopvang'

Hoe zorg je voor meer natuur in de kinderopvang? Al enkele jaren geef ik trainingen en workshops voor pedagogisch werkers. Ik merk daarbij vooral behoefte aan praktische tips voor wat je kunt doen met kinderen. Maar er is ook een duidelijke honger naar kennis over de natuur. Wat kun je allemaal voor natuur ontdekken in het park of bosje in de buurt van de opvang, en hoe kan ik dat leuk maken voor mijn kinderen?
De nieuwe uitgebreide reader kun je gebruiken bij de trainingen. Maar ook als naslagwerk of zelfstudie is hij zeer bruikbaar.

Hier vind je een voorproefje van de full colour reader van 48 pagina's.

De reader kost 7 euro 50 als download en 25 euro in print. Ik vraag u om deze reader aan te schaffen per kinderopvanglocatie, dus niet voor het hele bedrijf. Je kunt de reader in print of download bestellen door mij een mail te sturen:
bart@natuureducatie.com. Ga naar de winkel van natuureducatie.com (mijn website) voor meer leuke producten.

Van alles-door-elkaar jam

Op de meeste blogs vind je netjes jam van rozenbottels, of van bramen, of van vlierbessen. Maar hier een idee voor een jam van van alles door elkaar.

Ga met je groep kinderen de buurt in. Geef ze bakjes mee en wijs aan welke bessen waar je jam van kunt maken (vlierbes, lijsterbes, braam, meidoorn, rozenbottel, appels), zie hier voor de plaatjes. Wijs ze ook aan welke ze vooral niet moeten plukken(taxus, liguster, gelderse roos, bitterzoet).

Ga terug naar je locatie. Zorg voor een elektrisch kookstel (of een gasfornuis als je dat hebt), pannen, geleisuiker en een paar citroenen.

Zet je kinderen aan tafel om de vruchten schoon te maken. Met een vork rits je makkelijk de vlierbessen en lijsterbessen van hun trosje af. Gooi de groene en rode vlierbessen eruit. Snijd de rozenbottels in twee stukken. Haal het klokhuis uit de appels en snijd ze in stukjes. Maak het fruit schoon onder de kraan. De pitten hoeven er niet uit. Dat komt later wel als je het zeeft.

Daarna gooi je alles in de pan met een klein bodempje water.Zet een krukje of trapje bij de aanrecht en laat de kinderen om de beurt roeren. Blijf hier uiteraard wel bij voor de veiligheid. Laat andere kinderen 2 citroenen doormidden snijden.Pers de citroenen door het mengsel.

Gooi er afhankelijk van hoeveel fruit je hebt er geleisuiker bij. Kinderen zijn zoetekauwen, dus wees daar niet te zuinig mee. Blijf roeren tot het kookt. Zet de kookplaat zacht en roer regelmatig door.

Zeven

Nu is het tijd om de pitten er uit te zeven. Zeker in de rozenbottel en meidoorn zitten grote pitten die je niet kunt eten. Zet een andere pan klaar. Leg er een zeef bovenop. Schep met een opscheplepel het kokende mengsel in de zeef. De kinderen kunnen dat met een houten lepel door de zeef persen.

Wat door de zeef heen gaat is de jam die je later opeet. Hij moet eerst nog wat opstijven. Heb geduld dat gebeurt vanzelf als het afkoelt.

Het mengsel dat in de zeef achterblijft kun je nogmaals koken met een bodempje water. Daarna zeef je het nog een keer. Op die manier krijg je veel meer jam.

Opeten

Je kunt de jam eventueel in potjes mee naar huis geven. Maar het is ook leuk om het met de groep op te eten als je je boterhammetjes of toastjes maakt. Kinderen vertellen je meestal dat het veeeeeeeel lekkerdere jam is dan die uit de winkel. Of dat ze eerst geen jam lusten, maar nu wel. Dat soort leuke dingen.

Veel plezier ermee!

Naar Buiten!

Al heel lang bedenk ik allerlei activiteiten voor kinderfeestjes, naschoolse activiteiten, natuurexcursies enzovoorts. Het werd eens tijd om dat te verwerken mooie activiteitenprogramma's. Vanaf vandaag is het eerste boekje met natuuractiviteiten te koop.
Voor de activiteiten die ik in dit boekje beschrijf, moet je uiteraard Naar Buiten! Want daar is het te doen. Je vindt er superbeesten, spinnen, natuurschatten, watertorren, 100 verschillende boombladeren en tuinvogels. Met je zintuigen is er van alles te ontdekken. En op de kinderboerderij maak je kennis met boerderijdieren.


Het boekje is zowel in print als in pdf verkrijgbaar.
In print kost het 20 euro inclusief verzendkosten.
In pdf (dan kun je het zelf uitprinten) kost het 7 euro 50, en je krijgt het via de mail.

Volgens mij is Naar Buiten! een prima inspiratie voor iedereen die wel eens natuuractiviteiten met groepen of groepjes kinderen organiseert. Voor BSO-medewerkers, begeleiders van naschoolse activiteiten, onderwijzers, ouders die een kinderfeestje organiseren, opa's, oma's enzovoorts.

Voor een voorproefje, ga naar: www.natuureducatie.com/naarbuiten.pdf

Veel plezier ermee!

Je bent uiteraard welkom om dit bericht te verspreiden via twitter, facebook, hyves, eigen weblogs enzovoorts.

educatieve filmpjes op internet verzameld

Komen je kinderen aanzetten met een vraag over fossielen, over egels, rupsen en vlinders? Al zou je er wat over kunnen vertellen, beeld zegt meer dan duizend woorden. Op de website van mijn eenmansbedrijf: www.natuureducatie.com, heb ik onder het hoofdstuk digithema's allerlei webpagina's gemaakt met verzamelde informatieve filmpjes. Deze site is ook voor kinderen goed te doorzoeken.
Het is de bedoeling dat centra voor natuur- en milieueducatie deze site gaan gebruiken om naar door te verwijzen voor hun lesprojecten. En op die manier kan ik hopelijk ook over veel meer onderwerpen digithema's maken. Zet dus de site onder je favorieten! Ik houd je regelmatig op de hoogte of er iets nieuws op staat.

Beestenboel

Gisteren sprak ik met de boerin van stadsboerderij de Zimmerhoeve over bezoekjes van de kinderopvang. De Zimmerhoeve ligt midden in Amsterdam. En kinderdagverblijven gebruiken de boerderij graag voor een uitstapje. Pedagogisch werkers duwen de bolderkarren, met peuters volgeladen over de binnenplaats en de stallen. Maar helaas krijgen de peuters nauwelijks de gelegenheid om uit te stappen, een konijn te aaien, of de varkens te bewonderen. Het is voornamelijk in de kar zitten, en rondkijken. Wat jammer eigenlijk. Want kijken doen peuters met hun handen, voeten, neus en oren.

Hoe kan het dan wel?
Op deze foto's van kinderopvang Gompie in Den Haag zijn de peuters wel actief bezig met de dieren.
Veel peuters vinden het niet zo fijn om een dier meteen op schoot te krijgen. En de dieren vinden het eigenlijk ook niet zo'n succes.

In veel kinderboerderijen lopen de cavia's dan ook in een bak op stahoogte. Ze kunnen zelf kiezen of ze beneden in hun hok willen zitten, of boven in het zicht van de kinderen. Je kunt de peuters vertellen dat je de cavia's een plezier doet door ze een worteltje of een stukje bloemkool te voeren.

Een andere optie is een paar grote konijnen, misschien een tamme kip los te laten in een lege stal. Zet strobalen neer, en laat de peuters daar op zitten. De dieren komen misschien naar je toe. Misschien ook niet. De peuters worden niet gedwongen om een dier te aaien, maar je kunt ze wel stimuleren om dat te doen.

Tegelijkertijd kun je zo'n moment gebruiken om in gesprek te gaan met de peuters? Wie heeft er thuis een huisdier? Hoe heet het huisdier? Wat is het voor dier? Is het lief? Waarom? Of is het juist stout? En wanneer? Kinderen zijn vaak heel betrokken bij hun huisdier, en het dier geeft hun vaak troost als ze even verdrietig zijn. Praten over huisdieren en er mee omgaan bevordert uiteraard ook de taalontwikkeling. Kinderen leren begrippen benoemen als de lichaamsdelen (oren, ogen, staart, vacht, haren etc.) maar ook of het dier 'zacht' is, wat het dier voor geluid maakt, wat het lekker vindt om te eten, of wat er op de grond ligt. Poep en keutels hebben ook nadrukkelijk de aandacht, ook omdat het zo stinkt. Prentenboeken zijn er trouwens over volgeschreven, waarbij je je afvraagt wie er geobsedeerd zijn door poep? De schrijver, de uitgever, of het kind waarvoor het bedoeld is. (een topper is: 'over een kleine mol die wil weten wie er op z'n kop gepoept heeft').

Omgaan met huisdieren en dieren op de kinderboerderij is ook goed voor de 'morele' ontwikkeling. Vragen als 'wat vindt het dier fijn?' en 'wat vindt het dier vervelend?' of 'wat heeft het dier nodig?' en 'wie zorgt er voor het dier?' maken kinderen bewust van hoe je met dieren om moet gaan, maar misschien ook wel met je vriendjes op de kinderopvang. Als een konijn het niet leuk vindt als je aan z'n oren trekt, vind je medepeuter het ook niet leuk als je hem plaagt.

Allerlei kansen dus voor een verrijkend bezoek aan de kinderboerderij. Maak eens een afspraak met boer of boerin in de buurt. En alvast veel plezier gewenst!

Bart blogt voor kinderopvangtotaal

Beste lezers,

Het is prachtig om een blog te hebben over natuureducatie. Allemaal leuke lezers die wat met natuur en educatie hebben. Maar het is deels wel 'preken voor eigen parochie'.
Nu valt er genoeg te vertellen, maar het is ook leuk om je boodschap verder de wereld in te slingeren.
Vandaar mijn enthousiasme dat ik nu voor een druk bezochte website voor de kinderopvang als 'estafetteblogger' mag optreden. Wil je de weblog bekijken, klik dan hier.
Deze weblog verwijst uiteraard weer naar mijn eigen weblog voor tips en workshops voor de kinderopvang. Die lees je hier.

Ik hoop uiteraard ook op belangstelling voor mijn workshops op maat voor de kinderopvang.
Binnenkort geef ik bijvoorbeeld bij kinderopvang kindeRdam (Gelegen aan natuurspeelplaats 'de speeldernis') een workshop over natuuractiviteiten en taalontwikkeling. Ik houd je daarvan op de hoogte.

Mocht je dit een leuk bericht vinden om te delen, twitter en facebook het dan verder de wereld in.

Alvast bedankt.
Bart

Superbeest!

Zoals je weet is elk dier ergens goed in. Maar superbeest is goed in alles wat je maar kan bedenken.
Deze opdracht is een leuke natuuractiviteit als het regent buiten, of voor kids die van tekenen houden.

Je geeft de kinderen papier en kleurpotloden.
Langzaam en alsof je het zelf hebt meegemaakt, lees je onderstaand verhaal voor.
De kinderen maken ondertussen de tekening. Vergelijk na afloop de tekeningen met elkaar. Veel plezier!

Superbeest

Wat ik laatst tegenkwam… Het was ongelooflijk.

Ik liep met m’n kaplaarzen aan door het riet.

Mijn verrekijker hing om mijn nek.

Ik wilde waterdieren kijken op de vijver.

Ik was al vlakbij de vijver toen er plots een heel raar beest voor mijn ogen stond.

Hij zag er zo vreemd uit. Zoiets had ik nog nooit gezien.

Het was echt een superbeest!

Ik kon mij niet meer bewegen. Zo erg was ik onder de indruk.

Ik ga hem nu beschrijven. Teken jij maar eens hoe het dier er volgens jou uitziet.

Ik begin bij z’n kop.

Het was duidelijk dat het superbeest was.

Hij had geweldig grote oren die hij kon draaien om alle kanten op te luisteren.

Zijn ogen waren klein. Hij keek me aan met een felle blik.

Hij kon veel beter kijken dan ik.

Z’n bek was een soort snavel. Een snavel van een roofdier.

Als hij wilde kon hij me zo verscheuren. Gelukkig deed hij dat niet.

En dan z’n lijf. Het superbeest was geweldig gespierd.

Hij stond daar reuze stoer te zijn. En niet alleen dat.

Zijn huid had alle kleuren van de regenboog. Ik denk dat het een mannetje was.

Want in de natuur proberen mannetjes indruk te maken.

Nou mocht hij best trots zijn. Want hij kon ook nog eens geweldig balanceren.

Had ik dat nog niet verteld? Hij stond boven op een oude boomstronk.

Met zijn prachtige staart hield hij z’n evenwicht.

Toen begon het dier te dansen.

Hij danste als een balletdanser.

Hij dacht zeker dat ik ook een superbeest was. Of een superbeestin.

Dat hij indruk moest maken ofzo?

Nou onder de indruk was ik.

Ook van z’n prachtige sterke poten.

Aan de achterkant had hij twee hele sterke poten met klauwen eraan.

Z’n twee voorpoten waren juist weer goed om dingen vast te houden!

Natuurlijk wilde ik een foto maken.

Maar ik denk dat het superbeest dacht dat ik hem wilde doodschieten of zo.

Want plotseling rekte het beest zich uit. Zijn kleur veranderde…

Zo leek hij op de bruine rietstengels. En hoe ik ook zocht…

Ik kon het superbeest niet meer ontdekken!

Raar hè!